nasze zdrowie – kwartalnik dolnośląski

Dr n. med. Andrzej Kaiser

Dr n. med. Andrzej Kaiser Ordynator oddziału Onkologii Klinicznej w Miedziowym Centrum Zdrowia w Lubinie: Mówienie o nowotworach, które kojarzą nam się ze śmiercią i przemijaniem nie jest “medialne”. Teraz preferowany jest inny styl życia, szybki i bezproblemowy. Tylko wspomniana tematyka nowotworu piersi u kobiet jest ciągle obecna w środkach masowego przekazu. To efekt wieloletniej promocji profilaktyki raka gruczołu sutkowego.

Red.: Rak płuca atakuje bez ostrzeżenia. Najpierw rozwija się powoli, nie dając zwykle żadnych  objawów. Potem  działa szybko. W Polsce na raka płuca, co roku zapada około 20 tysięcy osób. Około 75 procent z nich to panowie.  Rak płuca to jedna z niewielu chorób, która mamy na własne życzenie bowiem zapadają na niego, niemal w 90 procent przypadków, nałogowi palacze tytoniu. Ze statystyk wynika,  że są to przede wszystkim dojrzali mężczyźni, którzy od 10 – 15 lat wypalają paczkę papierosów dziennie.

A. K.: Niestety, w tym “wyścigu po śmierć” mężczyzn doganiają kobiety – panie coraz częściej palą papierosy. Oczywiście, dym tytoniowy to nie jedyna przyczyna powstania raka płuca. Te inne – np. zanieczyszczenie środowiska, praca przy wydobyciu rud metali radioaktywnych, przy azbeście, produkcji ropy naftowej i jej pochodnych – są jednak znacznie mniej istotne. U mężczyzn pewne znaczenie mają też hormony płciowe (androgeny). Niestety, prognozy onkologów są alarmujące – jeżeli nie odłożymy papierosów do lamusa, w ciągu  10 lat liczba zachorowań wzrośnie o 40 procent. W grupie tej będą też tzw. bierni palacze, czyli osoby zmuszone do wdychania dymu nikotynowego przez wiele godzin. Wiadomo bowiem, że osoba, która towarzyszy wypaleniu 20 papierosów dziennie, sama “wypala” pięć. W początkowym stadium rozwoju rak płuca nie boli, ból jest wtedy, gdy nowotwór nacieka w splot nerwowy, gdy pojawiają się przerzuty. Wtedy zwykle choroba jest tak zaawansowana, że leczenie daje małe szanse powrotu do zdrowia.

Red.: Jakie objawy chorobowe powinny każdego z nas zaniepokoić?

A.K.: Od powstania pierwszej komórki nowotworowej do ujawnienia się choroby mija zwykle kilkanaście lat. To z tego powodu często raka odkrywa się zbyt późno. Łatwo także przeoczyć jego pierwsze objawy: kaszel (zwłaszcza poranny), chrypkę, duszności, krótki oddech ze świstem, złe samopoczucie, ogólne osłabienie, szybkie męczenie się, brak apetytu, nocne poty, kłucie i pobolewanie w klatce piersiowej, powtarzające się stany zapalne oskrzeli, odpluwanie żółto-białej wydzieliny czy obecność krwi w plwocinie – zwłaszcza, gdy objawy te – na zmianę nasilają się i ustępują, co nierzadko zdarza się przy tej chorobie.  Ponieważ takie objawy mogą towarzyszyć “zwykłemu” przeziębieniu, często są przez chorych lekceważone. Pacjenci leczą się domowymi sposobami, zamiast zgłosić się do lekarza, aby ich zbadał i zlecił wykonanie badania rentgenowskiego płuc. To rola dla lekarza pierwszego kontaktu – zlecić prześwietlenie klatki piersiowej i skierować do pulmonologia jeśli podejrzewa, że coś jest nie tak. Kilka lat temu wszyscy pracownicy byli obligowani przez zakłady pracy do wykonywania badań okresowych. Teraz RTG płuc robi się coraz mniej chętnie. Szczególnie zaniepokoić powinien gwałtowny spadek wagi występujący przy normalnym apetycie. Jeśli ktoś straci 10 – 15 kilogramów w ciągu dwóch miesięcy wtedy koniecznie powinien być zbadany przez lekarza. Trzeba pamiętać, że dopiero spory guz może uciskać duże naczynia krwionośne śródpiersia i powodować obrzęk szyi, twarzy. Kiedy zacznie uciskać nerwy, pojawi się ból barku. Bywa też, że guz uciska przełyk, utrudniając połykanie.

Red.: RTG płuc to najprostsza metoda diagnostyczna.

A. K.: Badanie rentgenowskie klatki piersiowej to jedno z pierwszych badań Żeby nie przeoczyć małych zmian powinno się wykonać dodatkowe badania np. tomografię komputerową klatki piersiowej, bronchoskopię (obserwacja drzewa oskrzelowego przy pomocy giętkiej rurki zaopatrzonej w kamerę i światłowód) i cytologię plwociny (badanie mikroskopowe komórek obecnych w wydzielinach oskrzeli). Z podejrzanych miejsc w płucach można pobrać wycinki tkanki (biopsja) do badania histopatologicznego – pod mikroskopem, w trakcie którego ocenia się, czy komórki są prawidłowe, czy nowotworowe. Czasem poszukuje się komórek nowotworowych, badając płyn wysiękowy z jamy opłucnej. Ale bywa również i tak, że diagnozę można postawić jedynie po chirurgicznym otwarciu śródpiersia lub klatki piersiowej.

Red.: Jaki jest przebieg leczenia w przypadku stwierdzenia nowotworu płuca?

A.K.: Wybór terapii zależy od rozległości i rodzaju nowotworu. Jeśli guz zostanie wykryty we wczesnym stadium, bez przerzutów – najczęściej usuwa się zajęty przez raka płat płuca. Ze względu na ryzyko nawrotu część chorych poddawana jest napromienianiu (radioterapii) po operacji. W Polsce zwykle wykrywa się raka płuca gdy jest on w II / III stadium zaawansowania a więc guz jest na tyle duży, że pacjent już nie kwalifikuje się do zabiegu operacyjnego. Wtedy pozostaje chemio i radioterapia. W niektórych przypadkach operację poprzedza się chemioterapią, po to żeby guz się zmniejszył i można go było operować. Bywa i tak, że chory nie kwalifikuje się do zabiegu.

Red. Profilaktyka raka płuca to przede wszystkim..?

A.K.: …nie palenie papierosów. Palenie to zdecydowanie najważniejszy czynnik ryzyka dotyczący rozwoju raka płuc. Na początku XX wieku rak płuc był rzadką chorobą. Wprowadzenie na rynek łatwo dostępnych, masowo produkowanych papierosów zmieniło ten stan rzeczy. Ponad 80% raków płuc jest wynikiem palenia lub ekspozycji na biernie wdychany dym papierosowy. Ryzyko rozwoju tej choroby jest wprost proporcjonalne do ilości wypalanych papierosów – im dłużej dana osoba pali, im więcej paczek papierosów na dzień – tym większe jest ryzyko zachorowania. Po rzuceniu palenia jeszcze przed rozwojem raka, uszkodzona tkanka płucna stopniowo będzie się regenerować. W przypadku palaczy, którzy wypalali co najmniej paczkę papierosów dziennie, ryzyko zachorowania na raka płuca po 16 latach palenia – od zakończenia palenia nadal jest cztery razy większe niż u osób, które nigdy nie paliły. Palenie cygar lub fajki jest tak samo szkodliwe dla zdrowia jak palenie zwykłych papierosów. Wdychanie dymu papierosowego przez osobę niepalącą, przebywającą jedynie w obecności osoby palącej również zwiększa jej ryzyko zachorowania na raka płuc. Osoby pracujące w miejscach o dużym stężeniu dymu papierosowego również mogą częściej chorować na raka płuca. Wśród młodzieży popularne jest palenie tzw fajek wodnych, ich producenci przekonują, że są one bezpieczniejsze od papierosów w związku z niższą zawartością palonego w nich tytoniu. Te zapewnienia są oczywiście nieprawdziwe. Ponadto wypalanie nawet niewielkich ilości tytoniu łatwo uzależnia i prowadzi w krótkim czasie do palenia papierosów. Nie nadużywanie alkoholu, zdrowy tryb życia, właściwe odżywianie (częste spożywanie warzyw i owoców) regularne wykonywanie badań RTG płuc oraz nie bagatelizowanie objawów to główne zalecenia dotyczące profilaktyki raka płuca.

Red.: Jaki wpływ na powstawanie tego nowotworu ma zanieczyszczenie powietrza?

A.K.: W niektórych miastach zanieczyszczenie powietrza w pewnym zakresie zwiększa liczbę przypadków raka płuc, jednak czynnik ten jest nieznaczny w porównaniu do takiego czynnika, jakim jest palenie papierosów.

Red.: Uwarunkowania genetyczne?

A.K.: Rak płuc częściej rozwija się u osób, u których już wcześniej w rodzinie stwierdzono tą chorobę. Bracia, siostry i potomkowie chorych na raka płuc są w grupie osób o podwyższonym ryzyku zachorowania. Ostatnie badania wykazały, że skłonność do zachorowania może być uwarunkowana nieprawidłowościami genetycznymi w obrębie 6 chromosomu. U osób, u których je zaobserwowano rak rozwijał się częściej, nawet gdy osoby te paliły niewiele, lub były niepalące.

Dr n. med. Andrzej Kaiser Ordynator oddziału Onkologii Klinicznej

w Miedziowym Centrum Zdrowia w

Lubinie