nasze zdrowie – kwartalnik dolnośląski

Profesor Krzysztof Wronecki kardiochirurg, Dolnośląskie Centrum Chorób Serca MEDINET we Wrocławiu.

Choroba niedokrwienna serca (ChNS) jest w ogromnej mierze rezultatem nieodpowiedniego stylu życia. Najczęściej dopiero pierwsze oznaki choroby powodują, ze postanawiamy zadbać o zdrowie. Głównymi wrogami serca są: palenie tytoniu, nadwaga, nadciśnienie tętnicze oraz mała aktywność fizyczna. Chorobie wieńcowej można dużo wcześniej zapobiegać eliminując czynniki ryzyka, na które jesteśmy narażeni. Wiele osób nie jest zupełnie świadomych, tego, że ich styl życia, zwyczaje jak i warunki środowiskowe są przyczyną wielu chorób. Dlatego wczesne zapobieganie chorobom układu krążenia jest jednym z najistotniejszych działań zmierzających do ograniczenia zachorowań z powodu chorób serca.

Red.: Czym jest choroba niedokrwienna serca?

K.W.: To zespół objawów będących następstwem przewlekłego stanu niedostatecznego zaopatrzenia komórek mięśnia sercowego w tlen i substancje odżywcze. Jest zaburzoną równowagą pomiędzy zapotrzebowaniem a możliwościami dostarczania. Doprowadza do niedotlenienia mięśnia sercowego, często wywołując dusznicę bolesną, a także zawał. Jest to obecnie najczęstsza przyczyna zachorowalności i śmierci ludzi w krajach uprzemysłowionych.

Red.: ChNS występuje zarówno u mężczyzn jak i u kobiet.

K.W.: Kobiety zapadają na chorobę wieńcową rzadziej niż mężczyźni gdyż ich serca chroni estrogen, ale w ostatniej dekadzie liczba chorych pań szybko rośnie. Ma na to wpływ zmiana stylu życia przez kobiety: palenie tytoniu, codzienny stres, brak ruchu, nadwaga. Statystyki pokazują, że kobiety szybko doganiają mężczyzn w ilości zachorowań na ChNS. Co więcej rokowania u kobiet są gorsze niż u mężczyzn.

pacjent w trakcie badania

Red.: Jaka jest przyczyna powstawania ChNS?

K.W.: W ponad 90% przypadków przyczyną ChNS jest miażdżyca tętnic wieńcowych. Od wielu lat trwają dyskusje na temat czynnika inicjującego powstanie blaszki miażdżycowej, jednak nie udało się jednoznacznie rozstrzygnąć tego zagadnienia. Istnieje wiele teorii wyjaśniających powstanie miażdżycy. Pierwsza z nich – teoria lipidowa zakłada, że czynnikiem pierwotnym odpowiedzialnym za powstawanie zmian miażdżycowych są zaburzenia gospodarki lipidowej. Teoria reakcji na uszkodzenia, dowodzi, że istnieje wiele czynników uszkadzających komórki śródbłonka, takie jak cholesterol, nadciśnienie, endoksyny, czynniki chemiczne. Obecnie uważa się, że powstanie blaszki miażdżycowej jest wynikiem przewlekłego procesu zapalnego ścian naczyń.

Red.: Zawał serca to ostra postać choroby wieńcowej.

K.W.: Zawał powstaje poprzez całkowite zamknięcie tętnicy wieńcowej, a tym samym zablokowanie dopływu krwi do określonej części serca. Najczęstszą przyczyną zamknięcia tętnicy jest blaszka miażdżycowa. Objawami zawału serca jest ból w klatce piersiowej, zbliżony lokalizacją do odczuwalnych przy dławicy, jest on jednak nasilony i dłużej trwający. Objawami towarzyszącymi może być niepokój, lęk, pocenie się a także nudności. Zawał może także przebiegać z niewielkim lub całkowicie bez bólu. Najcięższym objawem choroby wieńcowej jest nagła śmierć sercowa. Poprzedzona jest utratą przytomności, a objawy poprzedzające występują nie więcej niż godzinę wcześniej. Czas i charakter zgonu są niespodziewane.

Próba wysiłkowa

Red.: Jakie są czynniki ryzyka ChNS?

K.W.: Ryzyko zachorowalności rośnie wraz z wiekiem. Według Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego czynnikiem ryzyka wystąpienia ChNS jest wiek u mężczyzn 45 lat, natomiast u kobiet 55 lat. Mężczyźni częściej chorują, ale u nich przebieg choroby jest stabilniejszy niż u kobiet. Znaczną rolę zwiększająca podatność na zmiany miażdżycowe w naczyniach wieńcowych odgrywają czynniki genetyczne. Predyspozycja do rozwoju choroby jest dziedziczona z pokolenia na pokolenia. Kolejne czynniki ryzyka to: podwyższony cholesterol, nadciśnienie tętnicze, otyłość, palenie tytoniu, mała aktywność fizyczna i stres.

Red.: Stres pojawia się jako przyczyna wielu chorób.

K.W.: Długotrwałe efekty towarzyszące stanom stresu gniewu czy frustracji odgrywają znaczącą rolę w patogenezie miażdżycy. Szczególnie niebezpieczny jest wysoki poziom stresu spowodowany presją czasu, rywalizacją, wysokim poziomem ambicji, agresywnością a nawet wrogością wobec innych postrzeganiem otoczenia jako zagrożenie. Osoba funkcjonująca w ten sposób jest ponad dwukrotnie bardziej podatna na ChNS. Silne bodźce emocjonalne mogą, bowiem spowodować nagłe rozerwanie blaszki miażdżycowej.

Red.: Równie niebezpieczna jak stres jest nadwaga.

K.W.: Już dawno zauważono, że ludzie otyli żyją krócej niż szczupli. Badania epidemiologiczne potwierdzają słuszność tego twierdzenia. W USA liczbę zgonów związanych z otyłością szacuje się na około 300 tysięcy rocznie. Zwiększona masa ciała zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, hipercholesterolemii, cukrzycy i wielu innych. Właściwe odżywianie i aktywność fizyczna odgrywają ważną rolę w profilaktyce chorób układu krążenia. Nie jest niezbędne wyczynowe uprawianie sportu. Wystarczy trzy razy w tygodniu szybki spacer trwający minimum 30 minut.

sala intensywnego nadzoru

Red.: Koniecznym natomiast jest niepalenie tytoniu.

K.W.: Obecnie znanych jest około 5000 składników występujących w dymie tytoniowym. Szczególnie szkodliwe są: nikotyna, tlenek węgla, substancje drażniące i smoliste. Substancje zawarte w dymie tytoniowym mają działanie rakotwórcze. Przedostają się do krwioobiegu i są rozprowadzane po całym organizmie. Podnoszą lepkość krwi, poziom białych ciałek krwi, zmieniają ich proporcje, a także uszkadzają ich funkcjonowanie. Zaprzestanie palenia tytoniu niesie ogromne korzyści dla organizmu, w ciągu 20 minut od ostatniego papierosa do normy wraca ciśnienie tętnicze krwi. W ciągu kolejnych ośmiu godzin zmniejsza się poziom tlenku węgla we krwi, natomiast podnosi tlenu. Po 24 godzinach zmniejsza się ryzyko wystąpienia ostrego zawału serca, a po 48 godzinach rozpoczyna się regeneracja zakończeń nerwowych odpowiedzialnych za zmysł smaku i zapachu. W okresie od 2 do 3 miesięcy poprawie ulega stan układu krążenia; zwiększa się wydolność fizyczna oraz wydolność płuc. Do 9 miesięcy ulega zmniejszeniu kaszel, uczucie niedrożności nosa, duszności, zmęczenia. Po 15 latach od zaprzestania palenia ryzyko zachorowania na ChNS jest podobne jak u osoby niepalącej.

Profesor Krzysztof Wronecki kardiochirurg

dr Bogusław Stokłosa, członek zarządu ds. lecznictwa w Uzdrowisku Szczawno – Jedlina.

Uzdrowisko Szczawno – Jedlina S.A. uruchomiło oddział wczesnej rehabilitacji kardiologicznej w Uzdrowiskowym Wielospecjalistycznym Szpitalu Rehabilitacyjnym – Szpital Rehabilitacji Kardiologicznej “Teresa” w Jedlinie – Zdroju.

Rehabilitacja kardiologiczna skutecznie przeciwdziała zarówno bezpośrednim, jak i odległym następstwom choroby niedokrwiennej serca. Jej celem jest przede wszystkim utrwalenie wyników leczenia zachowawczego, interwencyjnego lub operacyjnego przez zahamowanie postępów choroby, przywrócenie sprawności psychoruchowej i ułatwienie powrotu do aktywnego życia. Cele te można osiągnąć, jeśli rehabilitacja fizyczna zostanie połączona z modyfikacją stylu szycia, czyli zmianę złych nawyków żywieniowych oraz umiejętność radzenia sobie ze stresem.

"Teresa"

Opublikowane w ostatnich latach dane wskazują, że rehabilitacja odgrywa rolę jednoznacznie pozytywną, m.in. w wypadku chorych poddanych zabiegom kardiologii interwencyjnej i kardiochirurgii. Efektywność rehabilitacji polega n ie tylko na poprawie wydolności fizycznej i parametrów jakości życia oraz pozytywnej korekcie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej, ale również na zmniejszeniu śmiertelności ogólnej i z przyczyn sercowych w stopniu porównywalnym z innymi nowoczesnymi metodami terapii. Rehabilitacja jest ponadto bardzo skuteczna u chorych podwyższonego ryzyka – z niewydolnością serca i depresją.

W województwie dolnośląskim istnieje deficyt na świadczenie usług z zakresu wczesnej rehabilitacji kardiologicznej w warunkach stacjonarnych.

Zaliczenie schorzeń kardiologicznych i chorób układu krążenia do chorób cywilizacyjnych każe przypuszczać, że zapotrzebowanie na tego typu rehabilitację będzie się w ciągu najbliższych lat zwiększać. Dlatego 2 stycznia 2009 roku Wielospecjalistyczny Szpital Uzdrowiskowy “Teresa” w Jedlinie-Zdroju rozpoczął działalności leczniczą, przyjmując pierwszych pacjentów.

dr Bogusław Stokłosa