nasze zdrowie – kwartalnik dolnośląski

Rak nerki (inaczej gruczolakorak nerki, nadnerczak, Guz Grawitza) jest nowotworem złośliwym rozwijającym się z elementów nabłonkowych kanalika nerkowego. Stanowi on obecnie 3 do 4% wszystkich nowotworów złośliwych. W Polsce rocznie wykrywa się około 3500 nowych zachorowań na raka nerki /mężczyźni chorują 2-3 razy częściej niż kobiety/. Wieloletnie obserwacje statystyczne pokazują, że częstość zachorowań na raka nerki systematycznie rośnie-średnio o 2-3% rocznie. Utrzymywanie się tendencji wzrostowej w najbliższych latach spowoduje, że liczba nowych zachorowań może ulec podwojeniu do 2020 roku.Roczna liczba zgonów na raka nerki przekracza 2200. Rak nerki jest stosunkowo rzadko diagnozowany u pacjentów poniżej 40 roku życia. Częstość zachorowań rośnie z wiekiem. Najwięcej nowych zachorowań obserwuje się u pacjentów w grupie wiekowej 50-65 lat. Choroba dotyka często pacjentów aktywnych zawodowo, społecznie, rodzinnie.

ETIOLOGIA RAKA NERKI

W Polsce ponad 90% przypadków raka nerki to tak zwany sporadyczny rak, związany z niekorzystnym oddziaływaniem czynników środowiskowych, na które człowiek jest narażony codziennie np. w miejscu pracy. Dotychczas zidentyfikowano szereg czynników ryzyka raka nerki.

Najważniejszym pojedynczym czynnikiem ryzyka wydaje się być palenie papierosów. Przy czym znaczenie ma zarówno czas trwania nałogu, jak również ilość wypalanych papierosów dziennie. W niewielkim procencie rak nerki uwarunkowany jest genetycznie. Występuje wówczas rodzinnie, u pacjentów z uwarunkowaną dziedzicznie mutacją w genomie. Dziedziczny rak nerki ujawnia się zazwyczaj w młodszym wieku, często jest obustronny lub wieloogniskowy.

OBJAWY RAKA NERKI

Niestety rak nerki podobnie jak wiele innych nowotworów złośliwych przez długi czas rozwija się podstępnie bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Coraz szerszy dostęp do specjalistycznych badań diagnostycznych spowodował, że obecnie około 60% przypadków raka nerki diagnozowanych jest w stadium bezobjawowym, w trakcie diagnostyki innych dolegliwości /np. jelitowych/, lub w trakcie rutynowych okresowych badań kontrolnych. Rak nerki dający objawy to zwykle rak zaawansowany miejscowo lub uogólniony. Ma to oczywiście negatywny wpływ na rokowanie pozabiegowe. Mały bezobjawowy guz nowotworowy nerki jest wyleczalny w ponad 90%.

Najczęstszymi objawami raka nerki są: krwiomocz, ból w okolicy lędźwiowej, w rakach zaawansowanych lub u szczupłych pacjentów wyczuwalny przez powłoki brzuszne guz. Inne objawy to spadek masy ciała, stany podgorączkowe, niedokrwistość, nocne poty. Stosunkowo często pacjenci zgłaszają dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, przypominające dolegliwości towarzyszące chorobie wrzodowej lub kamicy pęcherzyka żółciowego. Inne objawy to bóle kostne, nadciśnienie tętnicze, podwyższony znacznie odczyn opadania krwinek czerwonych, podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej, zespól objawów paraneoplastycznych /ustępujących po wycięciu guza/: nadpłytkowość, czerwienica, neuropatia obwodowa, zespól dysfunkcji wątroby /Zespół Stauffera/.

SZERZENIE SIĘ RAKA NERKI

Rak nerki rozwija się powoli początkowo w obrębie narządu. Powiększający się guz może naciekać okoliczne tkanki /np. tkankę tłuszczową okołonerkową, nadnercze/ Zaawansowany rak nerki daje przerzuty drogą naczyń limfatycznych do okolicznych węzłów chłonnych. Inną drogą tworzenia przerzutów odległych są naczynia krwionośne. Najczęstsza lokalizacja przerzutów to płuca, wątroba, kości i mózg. Charakterystyczną cecha raka nerki jest wenotropizm, czyli zdolność nowotworu wrastania w postaci czopu do naczyń żylnych.

WYKRYWANIE

Trwałe wyleczenia raka nerki jest możliwe tylko w przypadku wczesnego rozpoznania i wczesnego rozpoczęcia leczenia. Rak nerki zaawansowany z przerzutami jest praktycznie nie wyleczalny. Szeroki dostęp do specjalistycznych badań diagnostycznych daje dużą szansę na wczesne wykrycie choroby nowotworowej- wtedy, kiedy jest ona prawie w 100% wyleczalna. Podstawowym badaniem diagnostycznym pozwalającym wykryć i różnicować zmiany w budowie anatomicznej nerki jest USG jamy brzusznej. Badanie jest bezbolesne, krótkotrwałe i  możliwe to przeprowadzenia niemal w każdej przychodni lekarskiej, a co najważniejsze umożliwia ocenę zmian w budowie nerki o średnicy już 1 cm. Ocena zaawansowania miejscowego raka jest przeprowadzana najczęściej w oparciu o badanie TK jamy brzusznej z dożylnym podanie środka kontrastowego. Inne badania /urografia, angiografia, rezonans magnetyczny, badania izotopowe/ mają obecnie ograniczone zastosowanie i są wykorzystywane tylko w wybranych przypadkach klinicznych. Ocena zaawansowania choroby nowotworowej przeprowadzana jest w oparciu o szereg badań laboratoryjnych i obrazowych /np. zdjęcie rtg klatki piersiowej/. W zależności od zgłaszanych przez pacjentów dolegliwości wykonuje się także inne badania diagnostyczne.

LECZENIE

Podstawowym sposobem leczenia raka nerki wciąż jest leczenie operacyjne, polegające na wycięciu w całości chorej nerki w granicach zdrowych tkanek wraz z okolicznym węzłami chłonnymi i nadnerczem. W wybranych przypadkach możliwa jest operacja organooszczędzająca, polegająca na usunięciu guza wraz z marginesem zdrowej tkanki nerkowej. Inne sposoby leczenia raka nerki: chemioterapia, immunoterapia są wciąż mało skuteczne i stosowane są tylko w określonych przypadkach jako leczenie uzupełniające. Rak nerki jest nowotworem promienioopornym. Radioterapia znalazła zastosowanie jedynie w leczeniu przerzutów nowotworowych /głównie do kości i do  mózgu/ i w leczeniu miejscowym po zabiegu u pacjentów z dużym ryzykiem wznowy miejscowej. Trwają badania nad nowymi sposobami leczenia raka nerki /np. termoablacja guza nowotworowego/.

ROKOWANIE

Możliwość trwałego wyleczenia raka nerki istnieje w przypadku wczesnego rozpoznania i wczesnego rozpoczęcia leczenia. Najważniejszym pojedynczym czynnikiem rokowniczym raka nerki jest stopień zaawansowania klinicznego raka. Na przeżywalność pozabiegową wpływ ma także wielkość i stopień złośliwości raka. Bardzo niekorzystnymi rokowniczo czynnikami są przerzuty do węzłów chłonnych i przerzuty narządowe. Szanse trwałego wyleczenia raka nerki w stadium przerzutowym są bardzo małe.

Lek. med. Tomasz Tuchendler Kliniczny Oddział Urologiczny 4 Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu

W naszym oddziale rocznie operujemy ponad 100 pacjentów z rakiem nerki. Szeroka baza diagnostyczna szpitala pozwala na szybsze postawienie prawidłowego rozpoznania, a wiec na szybsze rozpoczęcie leczenia. Wczesne wykrycie rak nerki daje duże szanse trwałego wyleczenia. Obecnie około 60% pacjentów ma rozpoznanego raka nerki przypadkowo w tracie rutynowych badań lub w trakcie diagnostyki innych dolegliwości /np. nadciśnienia tętniczego. Niestety coraz częściej na raka nerki chorują pacjenci młodsi- trzydziesto-czterdziestolatkowie. Najczęstszym objawem raka nerki jest krwiomocz. Przestrzegam pacjentów, aby nie lekceważyli tego objawu. Już jednorazowy epizod krwiomoczu może świadczyć o poważnej chorobie i wymaga szczegółowej diagnostyki.

Dr n. med. Janusz Tuchendler Ordynator Klinicznego Oddziału Urologicznego 4 Wojskowego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu